A.
Preteče adventista
Prvi "adventisti", tj. vernici koji su žarko verovali u drugi Hristov
dolazak, bili su sami apostoli. Pavle je s
velikom čežnjom očekivao Isusov povratak (1.
Solunjanima 4,16). Petar je objašnjavao prividno
odlaganje obećanog dolaska i upućivao na
pripremu za taj događaj (2. Petrova 3,1-18).
Srednji vek je obilježila
Avgustinova eshatologija. Ovaj biskup iz Hipoa,
koji se smatra "najuticajnijim misliocem zapadne
intelektualne tradicije" strukturisao je
istoriju u odnosu na Hristova "tri adventa" -
stvaranje, utelovljenje i sudnji dan - pozivao
je da se hrišćani ne bave samo početnim i
prošlim događajima već i krajem istorije.
Uostalom, svu svoju teologiju Avgustin je
zasnovao na dva grada i prema toj teologiji
pravi građani Božjeg Grada žive očekujući
konačni advent. Takođe je podsećao one koji su
željeli da odrede kada će se Hristos vratiti da
je u Delima 1,6.7 Hristos čak i apostolima odbio
da otkrije kada će to biti: "Zbog toga je
uzaludno kad pokušavamo da računamo i ograničimo
broj godina koje preostaju ovom svetu, pošto iz
usta Istine čujemo da nije naše da to znamo".
Preteče Reformacije kao Hus,
Jeronim, Viklif i Valdenžani očekivali su da će
Gospod doći u slavi svoga Oca.
Luter i Kalvin, dva prva
protestantska reformatora, stalno su naglašavali
da vrhunac istorije sveta nije samo stvaran već
je i jako blizu. Zato Luter izjavljuje: "Držim
da posljednji dan nije daleko." i moli: "Pomozi
nam, dragi Gospode, i ubrzaj dan svog drugog
dolaska da bismo se izbavili od ovog zlog
sveta?"
Kalvin kaže da treba da
"čeznemo za Gospodnjim dolaskom?" Svestan da
mnogi nemaju tu želju, on savjetuje: "Teško zato
našoj ludosti, koja tako vlada nama da nikad
ozbiljno ne razmišljamo o Hristovom dolasku,
kojem bismo trebali da posvetimo svu našu
pažnju." S obzirom na značenje ovog događaja,
"Sotona hvata crkvu direktno za vrat kad razara
veru u Hristov dolazak".
Kalvin nije prognozirao vreme
adventa kao Luter, niti je upao u iskušenje,
tako uobičajeno u tom veku, da se bavi
izračunavanjem apokaliptičkih vremenskih
razdoblja. Problem neposrednog adventa rešio je
ovim rečima: "Rešenje je lako jer je blizu u
odnosu na Boga, za koga je 'jedan dan kao
hiljadu godina' (2 Petrova 3,8)".
U Engleskoj sedamnaestog veka
široka rasprostranjenost eshatološke nade javlja
se kao glavni zaključak proučavanja puritanske
literature. Učenje o Hristovom dolasku bilo je
prisutno i na široj osnovi. Brojni komentari,
objašnjenja, pamfleti i propovedi klera svih
nivoa nadopunjeni su delima različitih laika iz
širokih slojeva javnog i privatnog života. Od
Džejmsa I do Džejmsa Ašera, od matematičara
Džona Napiera i državnika Vilijama Aleksandera,
grofa od Stirlinga, do pesnika sedamnaestog veka
Džona Donea, Džordža Vitera i Džona Miltona,
adventna nada je izražavana sjajno i snažno.
Spremnost kojom je crkva kao celina prihvatila
nadu u Hristov dolazak jedan je od razloga
topline duhovnog života tako karakteristične za
puritansku eru.
Škotska je dala upečatljiv popis
teologa koji su se posvetili ponovnom isticanju
novozavetne eshatologijske nade. Džejms Duram,
Vilijam Guild i Dejvid Dikson bili su
univerzitetski profesori u Glazgovu na
univerzitetu Aberdin, Glazgovu i Edinburgu;
njihovi spisi pokazuju duboko zanimanje za
događaje poslednjih dana.
Tako je početkom devetnaestog
veka temeljito proučavanje biblijskih
proročanstava iz Knjige proroka Danila i
Jovanovog Otkrivenja navelo brojne istraživače
Biblije na
zaključak da se približava kraj proročkih
razdoblja. Manuel de Lakunca, Jezuita rođen u
Čileu, proučavao je Bibliju dvadeset godina pre
nego što je napisao La venida del Mesias en
gloria y magestad (Mesijin dolazak u slavi i
veličanstvu). Lakuncino djelo preveo je
londonski propovjednik Edvard Irving, i
predstavio ga na biblijskoj konferencije u
Alburiju u Engleskoj 1826., na kojoj su
prisustvovali sveštenici i propovednici iz
različitih crkava. Uskoro se u brojnim
hrišćanskim crkvama iznova počelo propovedati o
Hristovom ponovnom dolasku. Džozef Volf, jedan
od učesnika na konferenciji 1826. proputovao je
zapadnu i središnju Aziju učeći da će Hristos
uskoro doći. U Švajcarskoj je Fransoa Gausen,
1837. objavljivao da je kraj sveta blizu.
U Severnoj Americi je početak
devetnaestog veka bilo vreme velike verske
revnosti. U ovom razdoblju "velikog buđenja"
nastali su snažni inostrani misionarski pokreti,
kao Američko biblijsko društvo. U državi Njujork
1816. Vilijam Miler otpočeo je s pažljivim
proučavanjem Biblije u vezi s proročanstvima i
Hristovim dolaskom. Nakon dve godine
istraživanja zaključio je da će prema
proročanstvu u Danilu 8,14 za oko dvadeset i pet
godina Isus ponovo doći. Miler je proveo još pet
godina istražujući i ponovo ispitujući razloge
za i protiv svog verovanja. Tako se osvedočio ne
samo u blizinu Hristovog dolaska nego i u
obavezu da drugima prenese što je verovao. Od 1834. do 1839. Milerov dnevnik
beleži osam stotina predavanja održanih kao
odgovor na direktne pozive.
Sve ove izjave vere bile su u
suštini utemeljene na Isusovom obećanju: "Opet
ću doći." (Jovan 14,3)
B.
Mileritsko veliko razočarenje
Miler je učio da će kraj sveta
doći 1843. godine. U leto te godine bio je
razočaran što Hristos nije došao, ali je pozivao
vernike da ipak nastave da očekuju skori
Gospodnji dolazak. Novi je datum za Hristov
drugi dolazak 22. oktobar 1844. izračunao
Samjuel S. Snou (1806-1870) na osnovu
jevrejskog Dana pomirenja u sedmome mjesecu
desetoga dana karaitskog jevrejskog kalendara.
Mileriti su se 22. oktobra
1844. sa svečanom radošću i velikim očekivanjem
okupili u domovima i crkvama ponovno očekujući
Hristov povratak. Na žalost, njihove nade
se nisu ispunile. Njihovom razočarenju pridodato je
ismejavanje.
Nakon
velikog razočarenja oni koji su očekivali
advent, podelili su se u grupe koje su se
razlikovale u mišljenju zašto Hristos nije
došao.Manja je grupa bila uvjerena da je imala
pravo što se tiče događaja i vremena, ali su
smatrali da nisu razumeli način Hristova
dolaska. Počeli su tumačiti Hristov dolazak kao
"duhovni" događaj. Nazvani su "spiritualistima"
a mnogi od njih postali su šejkeri (Shakers).
Neki su postavili nove datume za drugi dolazak,
ali su ponovo doživjeli razočaranje. Jedna grupa
je tvrdila da je računanje bilo ispravno, ali da
su očekivali pogrešan događaj; među njima su
bili osnivači Hrišćanske
adventističke crkve (adventisti sedmog dana). Miler je
nastavio da očekuje Isusov povratak, premda je
priznao da su istorijski i hronološki izvori na
kojima je zasnivao računanje mogli biti
pogrešni. Umro je 1849.
C.
Adventistički pioniri
Najistaknutiji među pojedincima
koji su proizašli iz mileritskog pokreta i
poveli u osnivanju Hršćanske adventističke crkve
bili su Džozef Bejts i Džejms i Elen Vajt. No
oni, kao i drugi pioniri, nisu se smatrali
utemeljivačima novog verskog pokreta. Oni su
bili duhovni čuvari istine i popravljači
pukotina; ne inovatori već reformatori.
Adventistički pioniri nisu izmišljali nova
učenja, već su prihvatili hrišćansko biblijsko
nasleđe ističući pritom nekoliko zanemarenih
istina kao što su: Hristov ponovni dolazak,
Njegovo posredništvo u spasenju i biblijsku
subotu. Uz ove istine, propovedanje večnog
jevanđelja Boga Stvoritelja, Spasitelja, Gospoda
i Sudije prema Jovanovom Otkrivenju 14, 6-12,
formiralo je adventistički identitet u smislu
ostatka kao proročke manjine onih koji "čuvaju
zapovesti Božje i veru Isusovu." .
1.
Džozef Bejts (1792.-1872.)
Važan član utemeljivačkog trija
Džozef Bejts - pomorac, reformator i propovednik
- rodio se u Novoj Engleskoj 1792. Bejts je s
petnaest godina otišao na more, da bi 1820
postao brodski kapetan. U njegovoj
autobiografiji nalazimo opis njegovih pomorskih
pustolovina i detalj kako na brodu kojim je
zapovedao nije dopuštao upotrebu alkoholnih
pića, psovanje i pranje te krpljenje odeće
nedeljom. Osrednje imućan Bejts se 1827.
nastanio u Masačusetsu, krstio u Hrišćanskoj
crkvi, čiji je član već bila njegova supruga
Prudens i mirno živio kao preduzetnik s velikim
zanimanjem za građanska prava, uključujući
trezvenost, protivljenje ropstvu i obrazovanje.
Svidela su mu se Milerova predavanja i sam ih je
širio.
Nakon razočaranja milerita Bejts
je nastavio da propoveda o drugom Hristovom
dolasku, ali imajući na umu da "o tome danu i
času niko ne zna?" (Matej 24, 36). Omiljene teme
bile su mu Isusovo posredništvo u nebeskoj
Svetinji iz Poslanice Jevrejima, biblijska
subota i uslovna besmrtnost. Bejts je 1849.
otputovao u državu Mičigen, a 1852. trajno se
nastanio u Betl Kriku. Od 1855. pa na dalje
sjedište adventističkog delovanja bilo je u Betl
Kriku. Tokom godina oblikovanja Crkve Bejts je
pozivan da predsedava zajedničkim poslovnim
sastancima. Predsedavao je sednici 1860. na
kojoj je prihvaćeno ime Adventisti sedmog dana
(napomena: na prostoru bivše Jugoslavije crkva
je registrovana kao Hrišćanska adventistička
crkva).
Takođe je predsedavao organizovanju Mičigenske
konferencije Adventista 1861. Bio je
omiljeni govornik na evangelizacijama koje su
održavane pod velikim šatorima. Umro je u 80.
godini života.
2. Džejms Springer Vajt (1821.-1881.)
Rođen je u Palmiri, u državi
Mejn, 1821. godine. Džejms Vajt je bio učitelj u
školi. S petnaest godina krstio se u crkvi
Christian Connection (Hrišćanska veza) a 1842.
prvi put je čuo Milerovu propoved. Nakon
rukopoloženja za propovednika u svojoj crkvi
1843. krenuo je da propoveda Hristov skori
dolazak. Još pre razočarenja Džejms je sreo Elen
Harmon. Njihova veza se, međutim, razvila
kasnije dok su se zajedno borili protiv
fanatizma u redovima razočaranih milerita.
Venčani su 1846. u Portlandu, u državi Mejn.
Džejms se potpuno posvetio propovedničkoj
službi. 1849. počeo je da izdaje
časopis Present Truth (Sadašnja istina), a
godinu dana kasnije Adventist Review
(Adventistički pregled) koji je i danas službeno
glasilo Generalne konferencije Crkve u sedmičnom izdanju. Sa Džejmsom na čelu,
kao prvim voditeljem izdavačke delatnosti, 1861.
osnovana je izdavačka kuća Review and Herald, a
u junu 1874. počeo je s izdavanjem časopisa
Signs of the Times (Znaci vremena) u Ouklendu u
Kaliforniji. Tri puta je Džejms Vajt izabran za
predsednika Generalne konferencije. Neprekidni
rad u administraciji, kao i u uredničkom poslu i
putovanjima narušio je Džejmsovo zdravlje. Umro
je od napada malarije 6. avgusta 1881. Pokopan
je u grobu porodice Vajt na groblju Ouk Hil u
Betl Kriku.
3. Elen Gould (Harmon) Vajt (1827.-1915.)
Punih trideset i pet godina Elen
i Džejms Vajt zajedno su gradili svoju porodicu
i Crkvu. Adventisti prepoznaju Elen
Vajt kao Gospodnjeg vesnika, primaoca
jedinstvenog i plodnog dara proroštva.
Harmonovi su temeljito pristupali
religiji. Elenin otac Robert je bio đakon u
mesnoj metodističkoj crkvi. Milerovim
predavanjima su prisustvovali 1840. i prihvatili
verovanje da će Isus uskoro doći. Elen je 1842.
krštena uronjavanjem u Metodističkoj crkvi. U
decembru 1844. godine, u vreme kad su se mnogi
razočarani mileriti kolebali u svojoj veri,
Elen se našla u domu svoje prijateljice s još
četiri devojke na molitvenom sastanku. Za vreme
molitve sedamnaestogodišnja Elen doživela je
svoje prvo viđenje u kojem joj je bilo prikazano
putovanje vernih prema nebu: koračali su uskim
putem prema nebeskom gradu očiju uprtih u Isusa.
Elen je takođe videla drugi Hristov dolazak i
slavu Novog Jerusalima.
Kad je Elen ispričala drugim
vernicima što je videla, svi su se ohrabrili.
Hrabrili su je da govori i piše o onome što je
videla u tom prvom viđenju, kao i u onima koja
su sledila. Gospođa Vajt se nikada nije
nazivala proročicom već jednostavno "Božjom
sluškinjom", što je zapravo cilj učeništva u
duhovnom iskustvu svakog vernika. Bibliju je
uvek držala konačnim i isključivim autoritetom
po kojem treba prosuđivati njenu službu i svako
drugo duhovno iskustvo. Rekla je da su njeni
spisi , "manje svetlo koje upućuje ljude i žene
ka većem svetlu, budući da malo pažnje posvećuju
Bibliji."
Njena viđenja nisu bila neki
ezoterični zanosi, već fenomeni opisani u
Bibliji preko kojih Bog objavljuje aktuelne
istine u nekom vremenu. Poučeni Isusovim
uputstvom kako se pravi proroci razlikuju od
lažnih, "po njihovim rodovima" (Mt 7,15-20),
slobodni smo da smatramo njenih 40 knjiga (skoro
100 knjiga kao kompilacijska dela) i oko 5000
članaka, majčinstvo nad četvoro dece a takođe i
neumorno propovedanje, poučavanje i ohrabrivanje
nezaobilaznim rodovima koji svedoče u prilog
njenom izuzetnom poslanju. Danas se smatra
najprevođenijom spisateljicom u istoriji
literature.
S oklevanjem je počela ići od
mesta do mesta iznoseći svoje svedočanstvo. Na
jednom od ovih putovanja susrela je mladog
adventističkog propovednika Džejmsa Vajta.
Venčali su se 1846. a četvoro djece im je
pružilo radosti i izazove roditeljstva. Henri je
bio prvenac i umro je u sedamnaestoj godini od
upale pluća. Džejms i Vilijam su odrasli i bili
velika pomoć svojim roditeljima. Džon je umro
nakon samo nekoliko meseci. Pisma koja je pisala
svojim sinovima opisuju najveću brigu i žalost
majke koja je bila prinuđena da ostavlja svoje
dečake negovateljicama dok je putovala s mužem.
Međutim, njeni dnevnici i pisma pokazuju je kao
majku i domaćicu koja ima vrt, šije odeću i
posećuje svoje susede. Dom Vajtovih bio je
sklonište za putujuće propovednike, za mlade
željne obrazovanja i za osobe u nevolji. Nakon
suprugove smrti posetila je Evropu i Australiju.
Umrla je 1915. godine u 89. godini života, pet
meseci nakon što je pala i slomila kuk.
D. Počeci obrazovnog i misijskog delovanja
Na osnovu devet članova statuta
1863. osnovana je Generalna konferencija
Hrišćanske adventističke crkve kao najviše upravno telo
Crkve. Zasedanjem je predsedavao J. M. Oldrih a
prvi predsednik je bio Džon Bajington, sekretar
Juraja Smit i blagajnik E.S.Voker.
Prva adventistička vaspitna
ustanova bila je zdravstvenog tipa i otvorena je
1866. u Betl Kriku. U Zapadnom zdravstvenom
reformnom institutu (Western Health Reform
Institute) pacijenti su mogli da upoznaju načela
zdravog načina života dok su se oporavljali od
bolesti. Prve godine su bile obeležene
finansijskim teškoćama budući da lekari nisu
bili diplomci dobro poznatih medicinskih škola.
Kad je Džon Harvi Kelog završio studije medicine
na Bellevue Hospital Medical College-u u Nju
Jorku i 1875. pridružio se osoblju, i situacija
se promenila. Godine 1877. dograđeno je prvih
nekoliko zgrada. Na prelazu veka Sanatorijum
Betl Krik brojio je više od devet stotina
zaposlenih. Godine 1874. osnovan je Betl Krik
Koledž.
Ubrzo dolazi i do misionskih
delatnosti. Mihael Belina Čehovski (1818-1879),
katolički sveštenik iz Poljske, prvi je donio
adventizam u Evropu 1864. ali on nije bio poslat
od Crkve koja se još nije ni pravilno
organizovala a kamoli imala razrađenu misionsku
strategiju. Džon Nevins Endrjus (1829.-1883.)
bio je prvi misionar kojeg su adventisti službeno poslali u inostranstvo. Na putu u
Švajcarsku Endrjus se 1874. sa svoje dvoje dece,
koja su ostala bez majke, iskrcao u Liverpulu.
Tu je posetio adventističke vernike i održao
javnu evangelizaciju. Međutim, njegova najveća
strast bila je pisanje, pošto je, prema
vlastitom priznaju, bio naučnik sa slabom
fizičkom konstitucijom. Godine 1876. u Bazelu je
osnovana izdavačka kuća. Endrjus je plodonosno
pisao duhovne tekstove na engleskom kao i na
nemačkom i francuskom jeziku.
Grupa misionara, predvođena S. N.
Haskelom, otplovila je 1885. godine u
Australiju. Prvi adventistički traktati stigli
su u Brazil 1879. godine. Godine 1888. Abram La
Ru djeluje u Hong Kongu. Jedan rudar iz Nevade
ponio je sa sobom adventističke publikacije u
Južnu Afriku, gdje je otišao u potrazi za
dijamantima. Ubrzo mu se pridružio drugi
Južnoafrikanac, Piter Vesels.
Krajem devedesetih godina
misionarski brod je, finansiran darovima
adventističkih crkava
u Americi, stigao na otok Pitkern u Pacifičkom
okeanu gde je donio literaturu koju je poslao
Džejms Vajt. Džon Tej, po zanimanju tesar,
proveo je 1886. pet sedmica na ostrvu Pitkernu i
uverio stanovnike da prihvate biblijsko učenje o
suboti.
Dva kolportera su 1893. počela
prodavati knjige u Madrasu u Indiji. Džordžija
Burus, prva misionarka koju je Crkva službeno
poslala u Indiju, stigla je 1895. u Kalkutu, a
sledeće godine je osnovala školu za devojke.
Godine 1894. premijer kolonije Kapa, Sesil Rods,
dodijelio je Crkvi 4800 hektara zemlje blizu
Bulavajoa u Zimbabveu. Tako je osnovana misija
Solusi, danas Solusi Koledž. Pre kraja veka
osnovan je Avondejl Koledž u Australiji, River
Plejt Koledž u Argentini i Seminar Fridensau u
Njemačkoj.
E.
Reorganizacija Crkve
1900. godine bilo je gotovo 80
000 krštenih adventističkih vernika u svetu i
oko 1500 propovednika i radnika u mesnim crkvama
i ustanovama. Potreba za administrativnom
reorganizacijom bila je očigledna. U to vreme je
uprava Crkve bila u Betl Kriku, u državi
Mičigen, zajedno s izdavačkom kućom, koledžom i
sanatorijumom. Iako se smatralo da će
proširivanje organizacije prouzrokovati
odvajanja i rasulo, Elen Vajt se zauzimala za
decentralizaciju crkvene uprave. Najveći pomak
prema konačnoj organizacionoj strukturi Crkve
postignut je na zasjedanjima Generalne
konferencije 1901. i 1903.
Uslijedilo je šest značajnih
promena nakon zasjedanja 1901: (1) organizovane
su unije oblasti, (oblasti su već postojale);
(2) institucijama upravljaju lokalne crkvene
vlasti; (3) pri Generalnoj konferenciji se
osnivaju odelenja, kao što su misionsko
odelenje, subotna škola, obrazovanje i
školstvo, izdavačko delo itd.; (4) menja se
sastav upravnih odbora u koje se biraju
predstavnici iz različitih područja; (5) lokalno
polje organizuje svoje delovanje; (6) Glavni
odbor Generalne konferencije sastavljen je od
predstavnika iz celog sveta. Artur G. Danijels
postao je prvi predsednik reorganizovanog
odbora. Godine 1902. Daniels je nadzirao
premeštanje glavne uprave Crkve iz Betl Krika u
Vašington, D. C.
Iz brojnih istorijskih dokumenata
o reorganizaciji citiramo samo jedan pasus Elen
Vajt o ovom predmetu objavljen 1904:
"Svaki vernik crkve ima pravo na
jedan glas u izboru crkvenih službenika. (Mesna)
crkva bira službenike oblasti. Zastupnici koje
su izabrale oblasti biraju službenike unija
oblasti, a zastupnici koje su izabrale unije
oblasti biraju službenike Generalne
konferencije. Ovakvim uređenjem svaka oblast,
svaka ustanova, svaka crkva i svaki pojedinac,
bilo direktno ili preko predstavnika, ima glas u
izboru službenika
koji nose glavne odgovornosti u Generalnoj
konferenciji."
F.
Razvoj Crkve
Ratovi su prouzrokovali
poremećaje u svetu pa i u Crkvi. Prvi svetski
rat je bio posebno težak za evropske adventiste
i misije u Africi kao i Južnoj Americi. I tek
što se činilo da se Crkva potpuno oporavila od
rata, u Evropi su se ponovno počeli čuti ratni
pokliči. Drugi svjetski rat doveo je do
prisilnog zatvaranja mnogih misija i zahtevao je
velika sredstva za pružanje pomoći Crkvi u
Evropi. Uprkos svemu tome Hrišćanska
adventistička crkva je rasla po celome svetu.
Od oko pet hiljada odraslih
krštenih vernika 1870. Crkva je narasla na
15 miliona u 2006. ne računajući decu i
prijatelje u crkvama. Adventisti
imaju ustanovljenu crkvenu delatnost u 206
zemalja. Crkva je organizovana u 12 svetskih
ogranaka (divizija) Generalne konferencije, 90.
unija, 483 oblasti.
Misionski program Adventističke crkve, koji je počeo slanjem J. N. Endrjusa u
Švajcarsku, danas teče u mnogo pravaca. Više
misionari ne dolaze samo iz Severne Amerike.
Filipinci vode crkvene institucije i neguju
bolesne u Africi; Argentinci vode
misionarsko-zdravstveni rad u Nepalu; profesori
iz gotovo dvadeset zemalja predaju na Teološkom
fakultetu pri Univerzitetu Endrjus. Crkva se
služi mnogim i različitim metodama u
objavljivanju čitavog evanđelja. To može biti
tako privatno kao poseta komšiji ili tako javno
kao evangelizacija kojoj prisustvuju hiljade.
Spomenimo samo glavna područja delovanja:
1. Izdavačko delo
Štampa je bila i ostala od
vitalne važnosti za širenje adventizma u svetu.
Već ranije su spomenute prve publikacije uAmerici, a prva prekomorska publikacija bio je
francuski časopis Les Signes des Temps (Znaci
vremena), koji je u Bazelu počeo izlaziti 1876.
U mnogim zemljama su knjige i časopisi doneli
prvi glas o adventizmu. Na primer, 1879. vest je
došla do njemačkih useljenika u Santa Katarini u
Brazilu preko primeraka časopisa Die Stimme der
Wahrheit (Glas istine), poslanog poštom iz Batl
Krika. Kolporteri su po svetu raznosili knjige i
časopise, na primer: La Rue u Hong Kongu
(1888.), Arnold u Antigui (1889. ili 1890.),
Lenker i Stroup u Madrasu u Indiji (1893.),
Dejvis i Bišop u Čileu (1894.), Kaldvel na
Filipinima (1905.).
Prema podacima za 1998. godinu
adventističke publikacije - uključujući knjige,
časopise i brošure kako za vernike Crkve tako i
za evanđeoski rad - štampane su na 272 jezika i
narječja. Te iste godine pedeset i sedam
izdavačkih kuća u svetu proizvelo je 285
časopisa, a ukupna vrijednost prodate literature
dosegla je gotovo 114 miliona US dolara. Na više
od 24 400 literarnih evanđelista krajem 1998.
godine, 4680 su bili studenti koji su na taj
način zarađivali za školarinu.
2. Radio i
televizija
|
Adventistički evanđelist H. M. S.
Ričards je 1926. godine prvi put nastupio preko
radija, pojavljujući se povremeno na lokalnim
radio-stanicama u Kaliforniji. 1942. radio
Voice
of Prophecy (Glas proroštva) prvi put se čuo s
jedne obale na drugu. Te iste godine Voice of
Prophecy otvorio je Dopisnu biblijsku školu u
koju je već prvog mjeseca bilo upisano nekoliko
hiljada slušalaca.
Adventist World Radio, AWR,
(Adventistički svetski radio) osnovan je 1971.
i prerastao je u modernu radio mrežu koja
emituje program preko nekoliko satelita. Godine
1992., na pedesetu godišnjicu prvog emitovanja
radija Voice of Prophecy,
133 biblijske škole na svijetu nudile su
tečajeve na 66 različitih jezika i dijalekata, a
oko 2000 radio stanica emitovalo je programe na
36 jezika.
Godine 1950. Vilijam Fagal na
jednoj njujorškoj stanici sa svojom ekipom uživo
je išao na televiziju s emisijom
Faith for Today
(Vjera za danas), što je zaista bila prva
nacionalna religijska televizijska emisija.
Faith for Today je 1963. bio prvi religiozni
televizijski program emitovan u boji. Program je
1985. postao Lifestyle Magazine (Magazin načina
života), s voditeljem Denom Metjusom. Tokom svih
tih godina Faith for Today je svojim gledaocima
nudio Dopisnu biblijsku školu, materijal za
čitanje i vezu s lokalnim pastorima Crkve.
Spomenimo još dva adventistička
televizijska programa koji su ušli u istoriju
medijskog djelovanja. Džordž Vantemanov
It Is
Written (Pisano je) kontinuirano se emituje od
1956., a C. D. Bruksov
Breath of Life
(Dah
života), posebno namijenjen Afroamerikancima od
1973.
|
 |
3. Ciljana misija
|
S reorganizacijom 1901. prioritet
je dobila misija za celi svet. Od 1950. Crkva je
preduzela odlučne korake prema sistematskom
misionskom radu u svim delovima sveta. Posebna
pažnja posvećena je nehrišćanskim područjima. Da
bi se dosegli nedosegnuti, načinjeni su
misionski planovi.
S knjigom Eriha Betmana Bridge to
Islam (Most prema islamu), objavljenom 1950.
godine, počelo je proučavanje kako se približiti
muslimanima.
Godine 1955. osnovana je
organizacija Hebrew Scripture Association
(Udruženje za hebrejsku Bibliju). Njen cilj bio
je prikazati evanđelje na načine koji bi bili
privlačni za Jevreje.
Četiri godine
kasnije (1959.) u Njujorku je otvoren centar za
Jevreje. Za jevrejske čitaoce redovno izlazi
časopis Shabbat Shalom.Centar za religijske studije
Dalekoistočne divizije počeo je početkom
devedesetih da deluje u Adventist International
Institute for Advanced Studies (Adventistički međunarodni institut za napredne studije) na
Filipinima.
|
 |
Institut za proučavanje načina za
propovedanje evanđelja indusima osnovan je 1992.
godine u Indiji. Slična organizacija, posvećena
studiranju budizma i evangeliziranju budista
počela je 1992. godine da djeluje u Tajlandu.
Odelenje za svjetsku misiju
postalo je 1966. šesto odelenje Teološkog
seminara pri Univerzitetu Andrews u Berijen
Springsu, u državi Mičigen. Cilj mu je ne samo
da studentima seminara ponudi predavanja iz
misionskog rada već i da sprovodi intenzivno
obrazovanje misionara koji se spremaju da odu u
dodeljena im mesta. Ovaj drugi zadatak kasnije
je preuzeo Institute of World Mission (Institut
za svetsku misiju) koji Generalna konferencija
vodi na Univerzitetu Endrjus.
U skladu s ciljanom misijom
pripremaju se organizovani petogodišnji programi
za evangelizaciju i rast Crkve. Program "Hiljadu
dana žetve" rezultirao je s 1 171 390 krštenja,
1985. Program "Žetva 90" imao je za cilj da
udvostruči broj pristupnika Crkvi u odnosu na
prethodno razdoblje. Na kraju petogodišnjeg
razdoblja bilo je 2
490 105 krštenih. U područjima sveta u kojima se
vodi statistika, broj vernika koji su se
uključili u misionske djelatnosti povećao se za
76,4 posto. Nakon toga sledi program "Globalna
misija" koji postiže slične rezultate. Prema
izvještaju "Globalne misije" svakog dana
osnivaju se 4,5 nove adventističke zajednice.
4. Obrazovni
sistem
Betl Krik Koledž, osnovan 1874.,
bio je prva adventistička škola . Njen
nasljednik Emanuel Missionary College razvio se
u Berien Springsu, u
državi Mičigen, od 1901. kao obrazovna škola za
misionare.
Najpoznatije adventističke
vaspitno-obrazovne institucije u Sjevernoj
Americi jesu Univerzitet Endrjus (Andrews
University, Berrien Springs, Michigan), s
naglaskom na akademskom obrazovanju i teologiji
i Univerzitet Loma Linda (Loma Linda University
u Loma Lindi, u Kaliforniji), s naglaskom na
medicinskim naukama.
U 2000. na svetu je djelovalo 90
visokoškolskih obrazovnih
ustanova , 1014 srednjih škola i 4450 osnovnih
škola. Ukupno je bilo upisano 996,249 učenika i
studenata u adventističkom školstvu.
U bivšoj Jugoslaviji prva
adventistička teološka škola je osnovana 1931.
na Pantovčaku u Zagrebu. Nakon rata se seli u
Beograd a od 1974 je u Maruševcu kod Varaždina.
Nakon početka rata u SFRJ, zbog otcjepljenja
bivših republika federalne države odlučeno je da
se u Beogradu otvori novi
Teološki fakultet koji
je prvu generaciju studenata primio 1992.
godine. Od 2002. godine počela je sa radom
i Gimnazija koja je prvu generaciju primila u
prostorijama Teološkog fakulteta u Beogradu, da
bi se nakon renoviranja svoje zgrade preselila u
Temerinsku ulicu u Novom Sadu. Tokom prve dve
godine radila je pod pokroviteljstvom američke
vaspitno obrazovne institucije Home Study
International, da bi od 2005. godine dobila
verifikaciju od strane pokrajinskih vlasti u
Vojvodini.
5. Zdravstveno
delo
|
Adventisti posvećuju veliku
pažnju zdravlju. Teološka podloga ovog naglaska
jeste istinsko verovanje u Boga Stvoritelja i
shvatanje da je čovekovo zdravlje usko povezano
s duhovnošću (1 Korinćanima 6,19). Zbog toga su
održavanje zdravlja kao i zdravstveno
obrazovanje i prevencija dio adventističke
religioznosti. Adventisti nude zdravstvenu negu
i službu Crkvi i društvu. Zdravstveno delovanje
jača i aktuelizuje misiju Crkve.
Ponekad je ambulantama i
bolnicama najlakše misionski ući u nehrišćanske
zemlje. Na primjer, u induskom Nepalu, u zemlji
u kojoj nije bila dopuštena nikakva vrsta
evanđeoskog rada, od 1957. godine radila je uz
puno odobrenje vlasti adventistička bolnica
Scheer Memorial Hospital. Pošto su smanjena
ograničenja za crkvene djelatnosti, u Nepalu
danas postoje adventističke zajednice.
U adventističkom medicinskom
sistemu vrlo važno mesto zauzima i preventivna
medicina i zdravstveno obrazovanje. Univerzitet
Loma Linda pruža mogućnost diplomiranja na
magistarskom i doktorskom nivou iz područja
javnog zdravlja. Specijalisti u zdravstvu kao i
pastori poučavanju kako sačuvati i poboljšati
zdravlje. Adventistički programi za odvikavanje
od pušenja i alkohola, kontrolu težine i
smanjenje stresa dio su ovog obrazovnog rada u
celom svetu.
|
 |
| |
|
|
6.
Dobrotvorno i razvojno delo
|
|
|
Usko vezano uz pomoć koju pružaju
adventističke zdravstvene službe jeste
dobrotvorno i razvojno delo. Pomoć potrebnima
pruža se na nivou mesne crkve kao i na nivou
Generalne konferencije. Žene u crkvi u Betl
Kriku su 1874. godine osnovale Dorcas and
Benevolent Association ("Tavitino dobrotvorno
udruženje). Njihovo ime podsjećalo je na
hrišćanku u Jopi koja je šila odjeću za
siromašne (Djela 9,36-39). Ova ideja se
proširila i širom sveta osnovana su mnoga
Tavitina (samarićanska) društva. Prvi savez
Samarićanskih društava osnovan je 1934. godine u
Čikagu.
Osim ove delatnosti razvila se
svetski poznata humanitarna delatnost
Adventistički dobrotvorni rad
(ADRA - Adventisti
Development and Relief Agency). ADRA koordinira
pružanje pomoći žrtvama velikih katastrofa kao
što su potresi i poplave ali takođe radi na
različitim razvojnim projektima. Ova je
delatnost prvenstveno usmerena prema ljudima
izvan Adventističke crkve i to uglavnom u
siromašnim zemljama.
|
|
G. Organizacija
Crkve
Hrišćanska adventistička crkva
djeluje kao jedinstveno organizovano telo koje
obuhvata svet. Mesne crkve grupisane u oblasti
ili misije - tako nazvane zato što su
finansijski zavisne od višeg nivoa organizacije.
Oblasti i misije čine unije koje su obično
određene nacionalnim, etničkim ili jezičkim
granicama. Unije su grupisane u dvanaest
ogranaka (divizija) Generalne konferencije sa
sedištem u Silver Springsu, u državi Marilend u
neposrednoj blizini Vašingtona D.C. u Americi.
Na svakom organizacionom nivou upravljanje je
predstavničko. Odluke donose odbori koji se
sastoje od službenika (predsjednik, sekretar i
blagajnik), predstavnika crkvenih odelenja i
institucija i vernika laika. Veći predmeti koji
se tiču cele Crkve u svetu razmatraju se na
Godišnjem zasjedanju Crkve (Annual Council).
Promene u crkvenim propisima (Church policy)
mogu da se vrše samo na zasedanju Generalne
konferencije svakih pet godina uz široko
predstavništvo cele Crkve.
Mesna crkva ne bira svog pastora
niti mu daje platu. Umesto toga desetak
koji daju
vernici, odlaze u oblast ili misiju koja tada,
često u sporazumu s mesnom crkvom, imenuje
propovednika i osigurava njegovu platu. Mesna
crkva prikuplja darove za svoje troškove i
programe kao i za misionski rad u svetu.
Delatnosti su podeljene na
odelenja, kako na nivou mesne crkve, tako i
navišim organizacionim nivoima. Tako na svim
nivoima deluju Odelenje za decu i omladinu,
Odelenje za porodicu, Odelenje Subotne škole i
misionskog delovanja, Odelenje za vaspitanje i
obrazovanje, Odelenje za zdravstvo i umerenost,
Odelenje za odnose s javnošću i versku slobodu i
Odelenje za izdavaštvo.
H.
Adventisti i ekumenizam
Zaista je istina da je nastupilo
dobrodošlo smanjenje pojava međucrkvenih
neprijateljstava i teoloških ratova rečima.
Nijedan iskreni hrišćanin ne može biti
ravnodušan prema potrebi za hrišćanskim
jedinstvom. U tome i jeste privlačnost
ekumenizma. Pa ipak, koncept i traganje za
crkvenim jedinstvom imaju prevelikih problema. U
praksi, kakva je vrsta jedinstva proistekla iz
ekumenskog pokreta?
Kad god se radi o episkopalnim
crkvama, uzima se spoljašnje, istorijsko
"apostolsko nasledstvo" kao važan kriterijum
prave Crkve. Ne ističe se mnogo svetost koja je
posledica obraćenog, posvećenog života. Iluzija
je misliti, da će do posvećenja istinom doći
nakon traženja jedinstva. Staviti na prvo mjesto
jedinstvo znači izaći na igralište s fudbalskim
timom koji nije trenirao i nema pojma o taktici
koja bi dovela do pobjede. Jedinstvo je više
plod nego uzrok. Nadbiskup Majkl Remsi jednom je
iznio sljedeće dubokoumno zapažanje: "Mi treba
da radimo i molimo za jedinstvo u istini i
svetosti" Pokret koji se usredsređuje
na jedinstvo kao izolovani koncept, može svet
dovesti u zabludu."?
Upravo zbog toga su
adventisti rezervisani prema ekumenskim
nastojanjima koja su usmerena ka strukturalnom
jedinstvu metodom koja nalikuje stranačkim
koalicijama. Adventisti veruju u jedinstvo koje
je delo Svetoga Duha koji ujedinjuje srca otaca
i dece u pomirenju i aktivnoj pripremi za veliko
finale ljudske istorije - Hristov drugi dolazak
(vidi Mal 3,23.24).
Pitanje
prozelitizma
Nijedan hrišćanin ne sumnja da je
propovedanje evanđelja svim ljudima nezaobilazan
hrišćanski imperativ (Matej 28,19-20.) Crkva bez
evangeliziranja umire. Međutim, bitna su pitanja
kako, zašto i koga evangelizirati? Ako se
hrišćani ispravno postave u pogledu prva dva
pitanja, treće ne bi smelo biti problem.
Ilustrujmo to Isusovim primerom. Isus je
postupao kao pastir a ne lovokradica. On nije
evangelizirao kako bi imao što više sledbenika
već da bi izgubljeni našli spasenje a bolesni
zdravlje. Treće pitanje je kome je to potrebno?
Jevreji Isusovog vremena su smatrali da njima
nije potrebna Isusova evangelizacija. Međutim,
Isus je ipak propovedao u
sinagogama kao i apostol Pavle i ostali
apostoli. Naročito je apostol Pavle imao burnih
doživljaja jer je nekoliko puta morao spašavati
živu glavu nakon što je zatečen u "tuđem toru".
Da li su Isus i apostoli prozelitirali?
S druge strane voditi huškačku
evangelizaciju, čija je glavna poruka isticanje
nedostataka i propusta neke druge verske
zajednice, nije po Bogu niti od Boga, već jedino
može voditi verskoj isključivosti i
netrpeljivosti. Naravno, takvo "propovedanje"
može biti slabost i većih i manjih verskih
zajednica i ne samo hrišćanskih. Neki su u
Isusovo doba na sličan način evangelizirali:
"prehodite more i zemlju da bi prisvojili
jednoga, i kad ga prisvojite, činite ga sinom
paklenijem udvoje većijem od sebe." (Mt 23, 15)
Adventisti podržavaju
svako delovanje koje uzdiže Hrista i visoko cene
sve ljude i žene u drugim zajednicama koji
upućuju ljude na Hrista. Verujemo da se istinska
religija temelji na ličnom uverenju i savesti i
zato svako ima pravo da bude poučen i da donosi
svoje odluke. Ako se među hrišćanskim
zajednicama ne može izbjeći nadmetanje, onda se
nadmećimo kao Jevreji u Solunu i Vereji -
kvalitetom duhovne ponude. Jevreji u Vereji
"bijahu plemenitiji od onih što žive u Solunu;
oni primiše riječ sa svijem srcem, i svaki dan
istraživahu po pismu je li to tako." (Dj 17, 11)
Ako nas Istina ne zbližava i oslobađa ko će?
E.
Razvoj
na teološkom području
Pioniri Crkve, sledeći Bibliju kao jedini temelj vere i
doktrine, suzdržavali su se od objavljivanja
doktrinarnih tvrdnji i verovanja. Međutim, kako
je Crkva rasla, pitanja u pogledu pristupa
Bibliji (hermeneutici) i verovanjima postajala
su sve brojnija. Crkva se konačno morala
postaviti prema različitim teološkim gledištima,
kako prošlim tako i sadašnjim. Nakon stručnog
rada posebne komisije od 1930. Godišnjak
Generalne konferencije objavljuje Verovanja
adventističkih hrišćana.
Adventistički hrišćani veruju da
je razumevanje Novog zaveta nepotpuno bez dobrog
poznavanja Starog zaveta i stoga vide sebe kao
duhovne naslednike drevnog Izraela i apostolske
Crkve, zajedno u blagoslovima i obavezama. Dela
Elen Vajt ne poseduju biblijski kanonski
autoritet već su, kako je sama autorica pisala,
"manje svetlo koje upućuje ljude i žene ka većem
svetlu, budući da malo pažnje posvećuju
Bibliji."
Uloga njenih spisa je da
uzdigne Reč Božju "i približi joj umove kako bi
prekrasna jednostavnost istine mogla da izvrši
uticaj na sve."
Preambula najnovije doktrinalne
izjave Crkve (1980.)
jasno potvrđuje da Crkva i dalje ostaje otvorena
za dublje razumevanje Biblije. Najstručniji i
najpotpuniji prikaz 27 tačaka Adventističkog
verovanja nalazimo na hiljadu stranica
najnovijeg izdanja Adventističkog teološkog
priručnika: (George W. Reid i Raoul Dederen,
urednici, Handbook of Seventh-day Adventist
Theology, Hegerstown: Review and Herald
Publishing Association, 2000.) Na našem jeziku
izdata je knjiga "Adventistički hrišćani
vjeruju... biblijsko izlaganje 27 osnovnih
doktrina" koja na oko 500 stranica obrazlaže
verovanja Hrišćanske adventističke crkve.
